https://www.antinews.gr/162407/kleidarotrupa/giati-ftaiei-i-dysi-gia-to-chaos-sto-iran/
Η 19η Αυγούστου του σχετικά μακρινού 1953 ήταν μία από τις πιο καθοριστικές ημερομηνίες στη σύγχρονη Ιστορία του Ιράν και όχι μόνο. Εκείνη την ημέρα ανατράπηκε με πραξικόπημα ο δημοκρατικά εκλεγμένος πρωθυπουργός Μοχάμεντ Μοσαντέκ, σε μια επιχείρηση που οργανώθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες και το Ηνωμένο Βασίλειο, με την κωδική ονομασία Operation Ajax ή «Επιχείρηση Αίας».
Ο Μοσαντέκ, εξέχων νομικός και εθνικιστής ηγέτης, ανέλαβε την πρωθυπουργία το 1951, με βασική δέσμευση την αποκατάσταση της ιρανικής κυριαρχίας επί των φυσικών πόρων της χώρας. Η σημαντικότερη ενέργειά του ήταν η εθνικοποίηση της πετρελαϊκής βιομηχανίας, η οποία έως τότε ελεγχόταν από την Anglo-Iranian Oil Company (AIOC). Η απόφαση αυτή ήταν εξαιρετικά δημοφιλής στο εσωτερικό, αλλά προκάλεσε έντονη διεθνή αναταραχή…
Η βρετανική κυβέρνηση αντέδρασε με εμπάργκο στο ιρανικό πετρέλαιο, προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης και συστηματικές προσπάθειες αποσταθεροποίησης της κυβέρνησης. Η Βρετανία στράφηκε και προς τις Ηνωμένες Πολιτείες για υποστήριξη. Αρχικά ο πρόεδρος Χάρι Τρούμαν εμφανίστηκε επιφυλακτικός απέναντι σε μια ανοιχτή επέμβαση. Ωστόσο, με την εκλογή Αϊζενχάουερ, το 1952, η στάση της Ουάσινγκτον μεταβλήθηκε.
Υπό τον συντονισμό της CIA και της βρετανικής MI6 οργανώθηκε η «Επιχείρηση Αίας». Το σχέδιο περιλάμβανε δωροδοκίες, υποκίνηση διαδηλώσεων, με σκοπό τη δημιουργία των συνθηκών για πραξικόπημα, προπαγάνδα και κινητοποίηση στρατιωτικών και πολιτικών παραγόντων, μεταξύ των οποίων και ο σάχης Μοχάμαντ Ρεζά Παχλαβί.
Η πρώτη απόπειρα πραξικοπήματος, στις 15 Αυγούστου 1953, απέτυχε, όταν ο Μοσαντέκ κινήθηκε γρήγορα και προχώρησε σε συλλήψεις. Ωστόσο, οι οργανωτές, με επικεφαλής τον αξιωματικό της CIA Κέρμιτ Ρούζβελτ Τζούνιορ (εγγονό του Θίοντορ Ρούζβελτ), ανασυντάχθηκαν. Στις 19 Αυγούστου η δεύτερη απόπειρα πέτυχε. Ο Μοσαντέκ συνελήφθη, καταδικάστηκε και τέθηκε σε κατ’ οίκον περιορισμό μέχρι τον θάνατό του, το 1967. Ο σάχης, που είχε προσωρινά εγκαταλείψει τη χώρα, επέστρεψε και εδραίωσε την εξουσία του με την υποστήριξη των ΗΠΑ.
Για δεκαετίες η αμερικανική κυβέρνηση αρνιόταν τον ρόλο της στο πραξικόπημα. Το 2013, όμως, η CIA αναγνώρισε επίσημα τη συμμετοχή της, μέσω αποχαρακτηρισμένων εγγράφων, ενώ τον Οκτώβριο του 2023 στο επίσημο podcast της υπηρεσίας «The Langley Files» παραδέχθηκε ότι η ανατροπή του Μοσαντέκ ήταν «αντιδημοκρατική»…
Βραχυπρόθεσμα το πραξικόπημα αποκατέστησε τον δυτικό έλεγχο του ιρανικού πετρελαίου. Μακροπρόθεσμα, όμως, η αυταρχική διακυβέρνηση του σάχη και η εξάρτησή του από τη Δύση τροφοδότησαν βαθιά κοινωνική δυσαρέσκεια, που κορυφώθηκε με την ιρανική επανάσταση του 1979. Η επανάσταση αυτή οδήγησε στην ανατροπή του σάχη και στην εγκαθίδρυση της Ισλαμικής Δημοκρατίας, υπό τον Αγιατολάχ Χομεϊνί, τον οποίο διαδέχθηκε το 1989 ο Αλί Χαμενεΐ, που σκοτώθηκε κατά τις επιθέσεις που εξαπέλυσαν το Σάββατο οι ΗΠΑ και το Ισραήλ. Για τα υπόλοιπα, πράγματι, οι μνήμες είναι πιο νωπές…
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου