Ο Σωκράτης και ο φόβος που δεν κυβερνά τον δίκαιο

 

Στην Απολογία του Πλάτωνα, ο Σωκράτης στέκεται ενώπιον του δικαστηρίου γνωρίζοντας ότι το τέλος πλησιάζει. Δεν αγνοεί τον κίνδυνο. Δεν τρέφει αυταπάτες. Κι όμως, δεν αλλάζει λόγο. Δεν ζητά έλεος. Δεν παζαρεύει τη ζωή του με μια υποχώρηση.

Κάποια στιγμή λέει κάτι που διαπερνά τους αιώνες:

ότι ο φόβος του θανάτου είναι προσποίηση σοφίας, γιατί κανείς δεν γνωρίζει αν ο θάνατος είναι το μεγαλύτερο κακό. Το πραγματικό κακό, λέει, είναι να πράττει κανείς άδικα και να προδίδει την αλήθεια του.

Ο Σωκράτης δεν παρουσιάζεται ως ήρωας. Παρουσιάζεται ως άνθρωπος που δεν θέλει να ζήσει με οποιοδήποτε τίμημα. Προτιμά να πεθάνει όρθιος, παρά να ζήσει σκυφτός. Και αυτό ακριβώς είναι που κάνει τη στάση του τόσο οικεία και τόσο δύσκολη.

Δεν είναι μαρτύριο με τη χριστιανική έννοια. Είναι όμως μαρτυρία συνείδησης.

Ο Σωκράτης δεν μιλά για Θεό όπως τον γνωρίζει η Εκκλησία. Μιλά όμως για το δαιμόνιόν του — για εκείνη την εσωτερική φωνή που τον σταματά όταν πάει να πράξει κάτι άδικο. Μιλά για έναν νόμο ανώτερο από τους ανθρώπινους νόμους. Για μια αλήθεια που δεν ψηφίζεται.

Και εδώ, χωρίς να το γνωρίζει, στέκεται πολύ κοντά στον Άγιο Χαράλαμπο.

Γιατί και ο Άγιος Χαράλαμπος, αιώνες μετά, θα σταθεί μπροστά σε εξουσία που του ζητά το ίδιο πράγμα:

να σώσει τη ζωή του με αντάλλαγμα μια άρνηση.

Να σιωπήσει λίγο.

Να υποχωρήσει «λογικά».

Και όπως ο Σωκράτης, έτσι κι εκείνος αρνείται — όχι από αλαζονεία, αλλά από εσωτερική ελευθερία.

Ο κοινός τόπος δεν είναι η διδασκαλία. Είναι η στάση απέναντι στον φόβο.

Ο Σωκράτης λέει: «δεν φοβάμαι τον θάνατο, φοβάμαι την αδικία».

Ο Άγιος Χαράλαμπος ζει το ίδιο: δεν φοβάται τον πόνο, φοβάται την προδοσία της πίστης.

Και οι δύο δείχνουν ότι ο άνθρωπος γίνεται πραγματικά ελεύθερος όταν ο φόβος παύει να τον κυβερνά.

Αυτή είναι μια βαθιά ελληνική παρακαταθήκη, που δεν καταργείται από τον Χριστιανισμό, αλλά θεραπεύεται και ολοκληρώνεται μέσα του. Η αρχαία ελληνική σκέψη έμαθε τον άνθρωπο να στέκεται όρθιος μπροστά στην αλήθεια. Η χριστιανική πίστη του έμαθε να στέκεται όρθιος μέσα στην αγάπη.

Ο Σωκράτης πεθαίνει πίνοντας το κώνειο με γαλήνη.

Ο Άγιος Χαράλαμπος μαρτυρεί με υπομονή και προσευχή.

Και οι δύο μας αφήνουν το ίδιο ερώτημα:

Πώς ζούμε, όταν ο φόβος μάς ζητά να γίνουμε κάτι λιγότερο απ’ αυτό που είμαστε;

Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη προσφορά του Ελληνισμού και της πίστης δεν είναι οι λέξεις, αλλά οι άνθρωποι που απέδειξαν με τη ζωή τους ότι η αλήθεια αξίζει περισσότερο από την ασφάλεια.

Και αυτός ο δρόμος — δύσκολος, αλλά φωτεινός — παραμένει ανοιχτός.

Είθε ο Θεός να μας χαρίζει διάκριση, ώστε να ξεχωρίζουμε την αλήθεια από τον φόβο,

δύναμη για να στεκόμαστε όρθιοι όταν δοκιμαζόμαστε,

και καρδιά καθαρή, που να μη φοβάται να αγαπά και να ομολογεί το φως.

Να βαδίζουμε τον δρόμο της συνείδησης με ταπεινότητα,

κρατώντας ζωντανή την παρακαταθήκη του Ελληνισμού

και την πίστη που ελευθερώνει τον άνθρωπο.

Καλό και ευλογημένο αγώνα σε όλους.