http://www.ppol.gr/cm/index.php?Datain=7253&LID=1
Ο Joseph S. Nye Jr, είναι πρώην αναπληρωτής υπουργός άμυνας των ΗΠΑ επί προεδρίας Κλίντον
Οι Ηνωμένες Πολιτείες περνούν δύσκολες ώρες. Η ανάκαμψή τους μετά την κρίση του 2008 έχει επιβραδυνθεί, κι ορισμένοι παρατηρητές φοβούνται πως τα οικονομικά προβλήματα της Ευρώπης θα μπορούσαν να σύρουν την αμερικανική και την παγκόσμια οικονομία σε μια «δεύτερη βουτιά» στην ύφεση.
Από την άλλη η αμερικανική πολιτική παραμένει ακινητοποιημένη εμπρός στο δημοσιονομικό πρόβλημα της χώρας και οι συμβιβασμοί ανάμεσα στα κόμματα αναμένεται να γίνουν πιο δύσκολοι από ποτέ ενόψει των εκλογών του 2012, οπότε οι Ρεπουμπλικάνοι ευελπιστούν πως θα κατορθώσουν να εκθρονίσουν τον πρόεδρο Μπάρακ Ομπάμα (Barack Obama) εκμεταλλευόμενοι τα οικονομικά προβλήματα της χώρας.
Υπ' αυτές τις συνθήκες, πολλοί προεξοφλούν την παρακμή της Αμερικής, ιδίως σε σχέση με την Κίνα.
Κι αυτό δεν το φοβούνται μόνον οι ειδήμονες: σύμφωνα με μια πρόσφατη δημοσκόπηση του «Πιου» σε 22 χώρας, σε 15 από αυτές η πλειοψηφία εκτιμά πως η Κίνα είτε πρόκειται να διαδεχθεί, είτε έχει ήδη διαδεχθεί την Αμερική στη θέση της «ηγεμονικής υπερδύναμης του κόσμου». Στο Βρετανία το 47% θεωρεί πρώτη υπερδύναμη του κόσμου την Κίνα, έναντι 24% το 2009. Παρόμοια είναι η κατάσταση στη Γερμανία, την Ισπανία και τη Γαλλία. Μάλιστα, σύμφωνα με την έρευνα οι πλέον απαισιόδοξες εκτιμήσεις για την πορεία των ΗΠΑ προέρχονται από τους παλιότερους και στενότερους συμμάχους τους και όχι τόσο από τη λατινική Αμερική, την Ιαπωνία, την Τουρκία ή την ανατολική Ευρώπη. Αλλά ακόμα και στην ίδια την Αμερική, οι πολίτες είναι διχασμένοι για το αν η Κίνα θα διαδεχθεί ή όχι τις ΗΠΑ ως παγκόσμια υπερδύναμη.
Αυτά τα συναισθήματα προκλήθηκαν από την αργή ανάκαμψη και τα δημοσιονομικά προβλήματα που ακολούθησαν την κρίση του 2008, αλλά δεν είναι πρωτοφανή από ιστορική άποψη. Οι Αμερικανοί έχουν μια μακρά ιστορία κακής εκτίμησης της δύναμής τους. Τις δεκαετίες του 1950 και του 1960, μετά το «σπούτνικ», πολλοί εκτιμούσαν πως οι Σοβιετικοί ίσως να ήταν καλύτεροι από την Αμερική· τη δεκαετία του 1980, φοβόμαστε τους Ιάπωνες. Τώρα τους Κινέζους. Αλλά ενώ το δημόσιο χρέος των ΗΠΑ μέσα σε μια δεκαετία έφτασε σχεδόν να ισοφαρίσει το ΑΕΠ τους και το ελαττωματικό αμερικανικό πολιτικό σύστημα μοιάζει αδύναμο να αντεπεξέρθει στις βασικές προκλήσεις που αντιμετωπίζει η χώρα, μήπως έφτασε επιτέλους η ώρα να επιβεβαιωθούν οι καταστροφολόγοι;
Πολλά θα εξαρτηθούν από τις αβεβαιότητες -που πολύ συχνά υποτιμώνται- όσον αφορά τις πολιτικές αλλαγές στην Κίνα. Η οικονομική ανάπτυξη φέρει την Κίνα κοντύτερα στις ΗΠΑ όσον αφορά την ικανότητα να ασκήσει παγκόσμια εξουσία, αλλά αυτό δε σημαίνει εξ ανάγκης πως η Κίνα θα ξεπεράσει τις ΗΠΑ ως η ισχυρότερη χώρα του κόσμου.
Είναι σχεδόν βέβαιο πως μέσα στην επόμενη δεκαετία το ΑΕΠ της Κίνας θα ξεπεράσει εκείντο των ΗΠΑ, λόγω του μεγέθους του πληθυσμού της και των οικονομικών ρυθμών μεγέθυνσης της οικονομίας της. Όσον όμως αφορά το κατά κεφαλήν εισόδημα, θα χρειαστούν πολλές ακόμα δεκαετίες να ξεπεράσει η Κίνα τις ΗΠΑ, αν συμβεί ποτέ αυτό.
Το σημαντικότερο όμως είναι πως οι σημερινές προβλέψεις βασίζονται αποκλειστικά στην ανάπτυξη του ΑΕΠ. Αν και είναι αλήθεια πως η Κίνα δεν αντιμετωπίζει προς το παρόν μέγιστα πολιτικά προβλήματα, οι προβλέψεις αυτές αγνοούν τα πλεονεκτήματα των ΗΠΑ όσον αφορά την ακτινοβολία της και τη στρατιωτική της ισχύ, όπως αγνοούν και τα αντίστοιχα μειονεκτήματα της Κίνας. Καθώς η Ιαπωνία, η Ινδία και άλλοι προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την αυξανόμενη επιρροή της Κίνας, καλοδέχονται σήμερα περισσότερο την αμερικανική παρουσία. Το ανάλογο θα ήταν να επιζητεί το Μεξικό ή ο Καναδάς την κινέζικη παρουσία, προκειμένου να αποκαταστήσουν την ισορροπία δυνάμεων στη βόρειο Αμερική.
Όσον αφορά την αμερικανική παρακμή σε «απόλυτες τιμές», οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν πολύ πραγματικά και βαθιά προβλήματα, αλλά η αμερικανική οικονομία εξακολουθεί να είναι εξόχως παραγωγική. Η Αμερική εξακολουθεί να προηγείται στην «έρευνα και την ανάπτυξη», τα πανεπιστήμιά της καταλαμβάνουν τις πρώτες θέσεις στις διεθνείς ιεραρχήσεις, είναι πρώτη σε βραβεία Νόμπελ, και πρώτη στους δείκτες επιχειρηματικότητας. Σύμφωνα με το «παγκόσμιο οικονομικό φόρουμ» (WEF), που πριν ένα μήνα δημοσίευσε την ετήσια έκθεσή της για την παγκόσμια ανταγωνιστικότητα, οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι η πέμπτη πιο ανταγωνιστική οικονομία του κόσμου (μετά τις μικροσκοπικές οικονομίες της Ελβετίας, της Σουηδίας, της Φιλανδίας και της Σιγκαπούρης). Η Κίνα βρίσκεται μόλις στην 26η θέση.
Ιδιαιτέρως σημαντικό είναι πως οι ΗΠΑ κατέχουν την πρωτοκαθεδρία σε τεχνολογίες αιχμής, σαν τις βιοτεχνολογίες και τη νανοτεχνολογία. Είναι δύσκολο να περιγράψει κανείς αυτή την εικόνα της αμερικανικής οικονομίας ως παρακμιακή.
Μερικοί παρατηρητές ανησυχούν για το ενδεχόμενο να γίνει η αμερικανική κοινωνία άκαμπτη, όπως συνέβη στη Βρετανία έναν αιώνα πριν, στην κορύφωση της ισχύος της. Αλλά η αμερικανική κουλτούρα είναι πολύ πιο επιχειρηματική από τη βρετανική, όπου οι γόνοι των βιομηχάνων επιζητούσαν τίτλους ευγενείας και τιμές στο Λονδίνο. Και παρά τα κύματα των ανησυχιών που προκαλούσε κατά καιρούς η μετανάστευση καθ' όλη τη διάρκεια της ιστορίας των ΗΠΑ, η αλήθεια είναι πως η Αμερική επωφελήθηκε τα μέγιστα από τη μετανάστευση. Το 2005, καταγράφηκε πως το 25% των τεχνολογικών καινοτομιών κατά τη δεκαετία που είχε προηγηθεί οφειλόταν σε μετανάστες πρώτης γενιάς. Όπως μου είπε κάποτε ο πρώην πρωθυπουργός της Σιγκαπούρης Λι Κουαν Γιου (Lee Kuan Yew), η Κίνα αντλεί από μια δεξαμενή ταλέντων 1.3 δις ανθρώπων, αλλά οι ΗΠΑ από το παγκόσμιο απόθεμα των 7 δις κατοίκων της Γης, κι εντάσσει μάλιστα τους μετανάστες της σε ένα πολιτιστικό περιβάλλον που ενθαρρύνει τη δημιουργικότητα πολύ περισσότερο από τον... κινεζικό εθνικισμό των Χαν.
'Αλλοι παρατηρητές ανησυχούν για την αναποτελεσματικότητα του αμερικανικού πολιτικού συστήματος. Είναι αλήθεια πως το σύστημα εξισορρόπησης των εξουσιών που εμπνεύστηκαν οι Αμερικανοί πατέρες του έθνους προκειμένου να διαφυλάξουν τις ελευθερίες, παρουσιάζει προβλήματα όσον αφορά την αποτελεσματικότητά του. Επιπλέον, οι ΗΠΑ βιώνουν το τελευταίο καιρό μια περίοδο έντονης κομματικής πόλωσης. Αλλά στις ΗΠΑ η βρώμικη πολιτική δεν είναι τίποτα νέο! Από τα πρώτα βήματα της χώρας, η πολιτική της σκηνή δύσκολα θα μπορούσε να περιγραφεί ως ένας ιδεώδης χώρος ορθολογικής ανταλλαγής επιχειρημάτων. Το αμερικανικό κράτος και η αμερικανική πολιτική πάντοτε χαρακτηρίζονταν από ανάλογα επεισόδια, και τα τρέχοντα μελοδράματα επισκιάζουν το γεγονός πως παλιά τα πράγματα ήταν συχνά πολύ χειρότερα.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες έχουν προβλήματα: μεγάλο δημόσιο χρέος, αδύναμη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, πολιτική ακινησία, για να αναφέρουμε λίγα μόνο εξ αυτών. Αλλά είναι σημαντικό να θυμόμαστε πως αυτά τα προβλήματα εντάσσονται σε μια ευρύτερη εικόνα, και είναι πασίδηλο πως η λύση τους απαιτεί χρόνο.
Είναι επίσης σημαντικό να πει κανείς πως αυτά τα προβλήματα δε μοιάζουν άλυτα. Φυσικά, το αν η Αμερική θα εφαρμόσει τις ενδεδειγμένες λύσεις είναι αμφίβολο· πολυάριθμες επιτροπές έχουν ήδη προτείνει εφαρμόσιμα μέτρα για να αλλάξει η τροχιά του δημοσίου χρέους, μέσω της αύξησης της φορολογίας ή της μείωσης των δαπανών, αλλά το ότι μια λύση είναι εφικτή δεν εγγυάται την εφαρμογή της. Από την άλλη, ο Λι Κουαν Γιου μάλλον έχει δίκιο όταν λέει πως η Κίνα «θα τα δώσει όλα» για να ξεπεράσει τις ΗΠΑ «αλλά δεν θα καταφέρει να την ξεπεράσει σε συνολική ισχύ μέσα στο πρώτο μισό του 21ου αιώνα».
Αν είναι έτσι τα πράγματα, οι σημερινές προβλέψεις για συνολική παρακμή της Αμερικής θα αποδειχθούν εξίσου λανθασμένες με τις ανάλογες προγνώσεις των προηγούμενων δεκαετιών. Μιλώντας με σχετικούς όρους, αν και η «άνοδος των υπολοίπων» σημαίνει πως η Αμερική θα είναι λιγότερο κυρίαρχη από ότι ήταν κάποτε, αυτό επ' ουδενί δε σημαίνει πως η Κίνα πρόκειται να την αντικαταστήσει ως η ισχυρότερη δύναμη του κόσμου.
Ο Joseph S. Nye Jr, είναι πρώην αναπληρωτής υπουργός άμυνας των ΗΠΑ επί προεδρίας Κλίντον
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου